مغرب و اندلس را ثبت نموده است كه در رأس آنها ابو عمرو عثمان بن سعيد دانى ( در گذشته به سال 444 ه . ق . ) با كتاب « المحتوى فى القرائات الشواذ » قرار دارد . » « 1 » . در همين دوره ، ابو على حسن بن على بن ابراهيم اهوازى مصرى ( در گذشته به سال 446 ه . ق . ) با دو كتاب « الموضّح » « 2 » و « الاقناع » « 3 » مىآيد . وى كتاب ديگرى دارد كه در آن به بررسى و علاج بين قرائتهاى صحيح و شاذ به نام « جامع المشهور و الشاذ » پرداخته است « 4 » . همچنين در همين دوره ، ابو الفضل رازى ( در گذشته به سال 454 ه . ق . ) كتاب خود دربارهء شواذ به نام « اللّوامح » را نوشت « 5 » . نيز ابو القاسم يوسف بن على بن جبّاره هذلى ( در گذشته به سال 465 ه . ق . ) كتاب ارزشمند خود ، « الكامل فى القرائات » را نوشت « 6 » . مثل بيشتر اين كتابها گمان مىرفت كه اين كتاب هم از بين رفته باشد ولى اخيرا نسخه‌اى از آن در رواق المغاربه در الازهر به شمارهء ( 369 مغاربه ) پيدا شده است كه در سال 514 هجرى قمرى ، يعنى تقريبا پنجاه سال بعد از وفات مؤلف آن ( هذلى ) نوشته شده است . لذا گمان مىبريم كه اين نسخه از روى نسخهء مؤلف استنساخ شده باشد . اين نسخه در چهارده بخش و در يك مجلّد است كه ابتداى آن در بحث « فضائل القرآن » اندكى نقص دارد . نسخه‌اى ديگر از اين كتاب در هيچ جا يافت نمىشود چنان كه فهرستهاى دار الكتب يا مركز نسخه‌هاى خطى و يا بروكلمان هيچ اشاره‌اى به آن نكرده‌اند . شيخ عامر السيد عثمان بزرگوارى نمود و نسخه‌اى از آن را كه به خط خودش ، استنساخ كرده بود به ما امانت داد . صاحب كشف الظنون مىگويد : وى [ هذلى ] در اين كتاب پنجاه قرائت از ائمهء قرائات

--> ( 1 ) ابن الجزرى ، غاية النهاية فى طبقات القراء ، ج 1 ، ص 505 و نيز : نولدكه ، تاريخ قرآن ، ج 3 ، ص 228 به بعد . ( 2 ) نولدكه ، تاريخ قرآن ، ج 3 ، ص 228 به بعد . ( 3 ) مصطفى بن عبد اللّه ( كاتب چلپى ) ، كشف الظنون ، ج 1 ، ص 132 . ( 4 ) نولدكه ، تاريخ قرآن ، ج 3 ، ص 228 به بعد . ( 5 ) مصطفى بن عبد اللّه ، كشف الظنون ، ج 2 ، ص 365 و نيز : ابن الجزرى ، غاية النهاية فى طبقات القراء ، ج 1 ، ص 363 . ( 6 ) مصطفى بن عبد اللّه ، كشف الظنون ، ج 2 ، ص 401 .